Ευρώπη σε Αναβρασμό:

Το Πανευρωπαϊκό Κύμα Κοινωνικής Οργής

του Σωτήρη Βλάχου

Ξανά στους δρόμους χιλιάδες διαδηλωτές και συνδικάτα σε όλη τη Γαλλία το Σάββατο 24/10/2026, εκφράζοντας για ακόμη μία φορά την αντίθεσή τους στη σκληρή λιτότητα και στην αβάστακτη ακρίβεια της ζωής. Παρά τις απαγορεύσεις κυκλοφορίας και τα περιοριστικά μέτρα για τις διαδηλώσεις, η κινητοποίηση πραγματοποιήθηκε με τους συμμετέχοντες, να ανταποκρίνονται θετικά στο κάλεσμα ενός ευρέος συνασπισμού συνδικάτων (CGT, CFDT, FSU, Solidaires) και φοιτητικών ομοσπονδιών.

Μετά τις μαζικές συγκεντρώσεις του προηγούμενου Σαββατοκύριακου, που συγκέντρωσαν περίπου 800.000 ανθρώπους, η γαλλική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να αναπτύξει στρατιωτικές δυνάμεις για την «αστυνόμευση» των Σαββατιάτικων διαδηλώσεων. Η απόφαση αυτή προκάλεσε έντονη αντίδραση και δέχθηκε σφοδρή κριτική από τις προοδευτικές δυνάμεις της χώρας, που συντονίστηκαν με τους φοιτητές στο δρόμο.

Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Σεμπαστιάν Λεκορνού επέμεινε να παρουσιάζει τις κινητοποιήσεις κυρίως ως ζήτημα δημόσιας ασφάλειας. Οι δυνάμεις της Αριστεράς καταδίκασαν αυτή τη στάση, υποστηρίζοντας ότι η εξουσία αποφεύγει σκόπιμα να αντιμετωπίσει τα πραγματικά και πιεστικά κοινωνικά προβλήματα.

Σε κοινή δήλωση, δεκάδες συνδικαλιστές, ακτιβιστές και εργαζόμενοι στον πολιτισμό προειδοποίησαν: «Γινόμαστε μάρτυρες μιας αυταρχικής στροφής, η οποία συμβαδίζει με την επίμονη άρνηση της κυβέρνησης να αναλάβει την ευθύνη για τα πεπραγμένα της και να επανεξετάσει την άδικη πολιτική της, η οποία ευνοεί τους πλουσιότερους».

Σύμφωνα με εκτιμήσεις του συνδικάτου CGT, οι διαδηλώσεις του Σαββάτου συγκέντρωσαν συνολικά σχεδόν 800.000 πολίτες σε όλη τη χώρα, με το Παρίσι να ξεχωρίζει ως το κέντρο των αντιδράσεων, με 250.000 διαδηλωτές.

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα εκτεταμένο κύμα κοινωνικής οργής και μαζικών κινητοποιήσεων. Τα συστημικά κανάλια δεν μπορούν να ανεχτούν τη βία των κινητοποιήσεων, επικεντρώνονται μόνο σε αυτήν που αφορά ένα πολύ μικρό μέρος των κινητοποιημένων φοιτητών και εργαζομένων και αγνοούν τις εκατοντάδες χιλιάδες που διαδηλώνουν ειρηνικά. Αυτή τη στιγμή, οι κινητοποιήσεις συμπεριλαμβάνουν τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Αλβανία, με τις Βρυξέλλες (Βέλγιο) να καταγράφουν επίσης εστίες έντασης και την Ελλάδα να κάνει την αρχή. Ξεκίνησαν ως κινητοποιήσεις μαθητών και φοιτητών, αλλά πλέον έχουν πλαισιωθεί από εργατικά συνδικάτα, αγρότες και κοινωνικά κινήματα.

Οι εξελίξεις στα συνδικάτα είναι εξαιρετικά σημαντικές. Η παραδοσιακή αδράνειά τους, η ενσωμάτωση των ηγεσιών μέσα στο σύστημα, η γραφειοκρατία και οι διασπάσεις των ευρωπαϊκών συνδικάτων φαίνεται να δίνουν τη θέση τους σε μια δυναμική συσπείρωσης χωρίς προηγούμενο για πολλές δεκαετίες. Ιστορικά, τα μεγάλα συνδικάτα δυσκολεύονταν να συνεργαστούν, διότι η αντίσταση στην επίθεση του κεφαλαίου δεν ήταν μέσα στις προτεραιότητές τους, λόγω κομματικών εξαρτήσεων (π.χ. σοσιαλιστικά έναντι κομμουνιστικών συνδικάτων στον Νότο) ή επειδή περιορίζονταν στενά σε κλαδικά αιτήματα.

Η τρέχουσα κρίση όμως ανατρέπει αυτά τα δεδομένα, επιβάλλοντας δύο μεγάλες αλλαγές: εσωτερική συμμαχία με τα νέα ριζοσπαστικά κινήματα στη χώρα τους, και συντονισμό πέραν των συνόρων, κάτι που μπορεί και να είναι η πιο σημαντική εξέλιξη των ημερών. Στη Γαλλία, τα μεγάλα εργατικά συνδικάτα ξεπέρασαν τις μεταξύ τους διαφορές και ενώθηκαν επίσημα με το μαθητικό/φοιτητικό κίνημα και τους υποστηρικτές των «Κίτρινων Γιλέκων». Οι ηγέτες των συνδικάτων δήλωσαν ξεκάθαρα ότι «βρίσκονται εκεί για να βοηθήσουν τους νέους». Στην Ιταλία και την Ισπανία παρατηρείται το ίδιο φαινόμενο «συνδικαλισμού κοινωνικών κινημάτων» (social movement unionism). Τα συνδικάτα βγήκαν από το αυστηρό εργασιακό πλαίσιο και πλαισίωσαν τις μεγάλες κινητοποιήσεις.

Υπάρχει όμως και κάτι άλλο εξαιρετικό, κάτι που μπορεί να ονομαστεί ιστορικό βήμα: η συνεργασία σπάει τα εθνικά σύνορα. Οι διαδηλωτές και τα συνδικάτα στην Ισπανία και την Πορτογαλία προχώρησαν σε μια ιστορική κίνηση, καλώντας σε κοινή γενική απεργία σε ολόκληρη την Ιβηρική Χερσόνησο για τις 11 Νοεμβρίου. Μια τέτοια ταυτόχρονη, διακρατική κινητοποίηση είναι πρωτόγνωρη και δείχνει ότι στις συνειδήσεις του κόσμου τα πράγματα ετοιμάζονται για μεγάλες ανατροπές. Μέσω της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συνδικάτων (ETUC), εργαζόμενοι από διαφορετικές χώρες (όπως πρόσφατα οι Ρουμάνοι συνδικαλιστές αλλά και συνδικάτα του Βελγίου) οργανώνουν μαζικές διαμαρτυρίες απευθείας στην καρδιά της ΕΕ. Αντιδρούν από κοινού ενάντια σε ευρωπαϊκές οδηγίες, οι οποίες θεωρούν ότι υπονομεύουν τα εθνικά εργασιακά κεκτημένα και τις συλλογικές συμβάσεις.

Η σημερινή κοινωνική έκρηξη στην Ευρώπη δεν γεννήθηκε ξαφνικά· είναι το αποτέλεσμα μιας πολύχρονης συσσώρευσης κοινωνικών και οικονομικών πιέσεων. Η κρίση του 2008 και μετέπειτα της πανδημίας χτύπησαν βαριά το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων και υποβάθμισαν τις δημόσιες υποδομές. Η Ευρώπη βγήκε από την πανδημία του COVID-19 αντιμέτωπη με σοβαρές διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα και, στη συνέχεια, με μια τεράστια ενεργειακή κρίση λόγω του πολέμου στην Ουκρανία. Ο υψηλός πληθωρισμός έγινε μόνιμο χαρακτηριστικό. Η κατάσταση επιδεινώθηκε ραγδαία λόγω του πρόσφατου αποκλεισμού στα Στενά του Ορμούζ, μετά από την ιμπεριαλιστική επιδρομή στο Ιράν, γεγονός που εκτίναξε ξανά τις διεθνείς τιμές των καυσίμων και των τροφίμων, πιέζοντας ασφυκτικά τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

Σε Πορτογαλία, Ισπανία και Ιταλία είχαμε μια συνεχή αύξηση των τιμών ακινήτων τα τελευταία δέκα χρόνια. Στην Πορτογαλία, για παράδειγμα, οι τιμές των ακινήτων υπερδιπλασιάστηκαν (αύξηση 124%) μεταξύ 2015 και 2024. Η ανεξέλεγκτη εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων (τύπου Airbnb) και η επιθετική αγορά οικιστικών ακινήτων από μεγάλα επενδυτικά funds –τα οποία προχώρησαν σε εξώσεις και υπέρογκες αυξήσεις ενοικίων, όπως η πρόσφατη περίπτωση της 87χρονης στην Ισπανία που πυροδότησε τις εκεί αντιδράσεις– οδήγησαν σε απόλυτο στεγαστικό αδιέξοδο τη νέα γενιά. Οι μισθοί παρέμειναν στάσιμοι, ενώ τα ενοίκια σε πόλεις όπως η Λισαβόνα έφτασαν να ξεπερνούν το 100% ενός μέσου μηνιαίου μισθού.

Σε Γαλλία, Ιταλία και Βέλγιο έχουμε για χρόνια υποχρηματοδότηση των δημόσιων δομών, μια πραγματική εγκατάλειψή τους όπως καταγράφεται σε πολλές αναφορές. Για χρόνια, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις συνολικά εφάρμοζαν πολιτικές δημοσιονομικής πειθαρχίας και περιορισμού των δαπανών για να συγκρατήσουν τα δημόσια χρέη. Στη Γαλλία το ζήτημα έφτασε στα άκρα και μεταφράστηκε σε τεράστιες ελλείψεις εκπαιδευτικών (με μαθητές να χάνουν μήνες μαθημάτων), υποβαθμισμένες σχολικές υποδομές και ένα αδιαφανές σύστημα εισαγωγής στα πανεπιστήμια. Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο Μακρόν επιχείρησε να αυξήσει τα δίδακτρα εγγραφής στα πανεπιστήμια, κάτι που φαίνεται να ξεχείλισε το ποτήρι. Το ευρωπαϊκό μοντέλο πρόνοιας έχει φτάσει στα όριά του λόγω των συνεχών περικοπών, αφήνοντας τους νέους με ένα έντονο αίσθημα αβεβαιότητας για το μέλλον τους.

Στην περίπτωση της Αλβανίας, η κατάσταση σιγόβραζε λόγω της χρόνιας υψηλής ανεργίας των νέων, της έλλειψης ποιοτικών θέσεων εργασίας και της διάχυτης αντίληψης περί κυβερνητικής διαφθοράς. Το φυτίλι άναψε το φετινό καλοκαίρι, με αφορμή μια μεγάλη, προκλητική τουριστική επένδυση σε παράκτια ζώνη, η οποία θεωρήθηκε από τους πολίτες ως προϊόν ευνοιοκρατίας. Συνεπώς, οι νέοι και οι εργαζόμενοι στην Ευρώπη αισθάνονται ότι «δουλεύουν μόνο για να πληρώνουν ενοίκιο και λογαριασμούς», βλέποντας παράλληλα το κράτος πρόνοιας (υγεία, παιδεία) να καταρρέει. Αυτή η συσσωρευμένη πίεση χρόνων δημιούργησε ένα γενικευμένο πανευρωπαϊκό κύμα εξέγερσης.

Εδώ είναι αναγκαία μια ιδιαίτερη αναφορά στην απρόβλεπτη Γαλλία. Οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν από μαθητές και φοιτητές για τη διάλυση της δημόσιας παιδείας και τις κακές συνθήκες σπουδών. Γρήγορα ενώθηκαν με συνδικάτα, αγρότες, αλλά και τα «Κίτρινα Γιλέκα», με βασικά αιτήματα να αφορούν τους χαμηλούς μισθούς, το υψηλό κόστος ζωής και την ακρίβεια. Κάθε τι όμως στη Γαλλία που ξεπερνά μια απλή κινητοποίηση λίγων ημερών, συνδέεται από τους συμμετέχοντες στις κινητοποιήσεις με τη Γαλλική Επανάσταση. Πολιτικοί αναλυτές και ΜΜΕ (όπως το LiFO) επισημαίνουν ότι οι Γάλλοι μαθητές και διαδηλωτές ενεργούν ακολουθώντας τη γνήσια εθνική τους παράδοση, όπου η εξέγερση αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της πολιτικής τους ταυτότητας. Η χρήση ιστορικών και πολιτιστικών συμβόλων της χώρας —σε συνδυασμό με σύγχρονα pop στοιχεία από το TikTok και το Instagram— αναδεικνύει μια ρητορική που παραπέμπει ευθέως στη λαϊκή κυριαρχία απέναντι σε μια εξουσία που θεωρείται αποκομμένη από την κοινωνία. Και δεν είναι μόνο η Γαλλική Επανάσταση στο θυμικό αυτών των ανθρώπων, αλλά και της εξουσίας, η οποία πάντα τρέμει για το πώς μπορούν να εξελιχθούν οι κινητοποιήσεις στη χώρα. Είναι η Παρισινή Κομμούνα, είναι ο Μάης του 1968, που στοιχειώνουν την πολιτική σκηνή.

Η κατάσταση στη χώρα είναι ήδη οριακή. Το Σαββατοκύριακο 17-18 Οκτωβρίου σημειώθηκαν εκτεταμένες κινητοποιήσεις και πάνω από 2.500 συλλήψεις, γεγονός που ανάγκασε την κυβέρνηση να επιβάλει σκληρά μέτρα, απαγορεύσεις και να αναπτύξει στρατό στους δρόμους. Από τις 22 Οκτωβρίου θεσπίστηκε απαγόρευση των διαδηλώσεων που δεν διοργανώνονται επίσημα από συνδικάτα, σε μια προσπάθεια να περιοριστούν τα αυθόρμητα νεανικά μπλόκα. Ο Μακρόν συγκάλεσε έκτακτο συμβούλιο ασφαλείας, κατηγορώντας μάλιστα εξωτερικούς παράγοντες για υποκίνηση. Τα συνδικάτα δήλωσαν απογοητευμένα από τις επαφές με την κυβέρνηση και προκήρυξαν πανεθνική απεργία για τις 5 Νοεμβρίου. Το κίνημα των «Κίτρινων Γιλέκων» καλεί επίσης στις συγκεντρώσεις που έχουν γίνει το Σάββατο.

Στην Ιταλία, ο υπουργός Άμυνας, Γκουίντο Κροζέτο, αποφάσισε την ανάπτυξη 500 στρατιωτών στο Μιλάνο για την αποκατάσταση της δημόσιας τάξης. Στην Ισπανία, τα μέτρα της κυβέρνησης για τα ενοίκια δεν έλαβαν κοινοβουλευτική στήριξη, ωθώντας τον Πέδρο Σάντσεθ στην προκήρυξη πρόωρων εκλογών για τον Νοέμβριο, ενώ έχει εξαγγελθεί η πρώτη γενική απεργία στη χώρα εδώ και 14 χρόνια. Στην Πορτογαλία, συνεχίζονται οι μεγάλες κινητοποιήσεις στη Λισαβόνα και σε άλλες πόλεις.

Και η Ελλάδα πλέον, μπήκε επίσημα στον «ευρωπαϊκό χορό» των κινητοποιήσεων. Την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου, πραγματοποιήθηκε μεγάλη 24ωρη απεργία των εκπαιδευτικών με μαζικά συλλαλητήρια σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και άλλες πόλεις, με κεντρικό σύνθημα «Ελλάδα και Γαλλία παντού ξεσηκωμός – Ίδια τα προβλήματα, ίδιος ο εχθρός», ζητώντας χρηματοδότηση για την παιδεία, στεγαστικά μέτρα και προσλήψεις. Σημειώθηκαν προληπτικές προσαγωγές και μικρής έκτασης ένταση με τα ΜΑΤ. Το ραντεβού ανανεώθηκε για τις 30 Οκτωβρίου, ημέρα κατά την οποία έχει προκηρυχθεί και απεργία στα λιμάνια. Παράλληλα, στα Τίρανα συνεχίζονται οι σφοδρές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις κατά της διαφθοράς και της φτώχειας, ενώ στο Βέλγιο η νεολαία παραμένει στους δρόμους.

Ο Ζαν-Λικ Μελανσόν και το κόμμα του, η «Ανυπότακτη Γαλλία» (La France Insoumise - LFI), βρίσκονται στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης για τις ταραχές στη Γαλλία. Η κυβέρνηση και οι πολιτικοί του αντίπαλοι κατηγορούν τον Μελανσόν ότι ρίχνει λάδι στη φωτιά. Ο κεντρώος Πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνύ και κυβερνητικά στελέχη κατηγορούν το LFI ότι εργαλειοποιεί την οργή των μαθητών για ψηφοθηρικούς λόγους. Τονίζουν ότι η ριζοσπαστική αριστερά χρησιμοποιεί τη βία των δρόμων ως «προθέρμανση» για τις εκλογές, με στόχο να καταστήσει τη Γαλλία ακυβέρνητη. Η Μαρίν Λεπέν κατηγορεί τον Μελανσόν ότι «νομιμοποιεί τη βία» και στηρίζει τους «επαγγελματίες του χάους», επιχειρώντας να βυθίσει τη χώρα στο σκοτάδι.

Ο Μελανσόν αρνείται κατηγορηματικά τις κατηγορίες περί υποκίνησης και απαντά ότι οι διαδηλώσεις είναι αυθόρμητες και αυτοοργανωμένες από τη νεολαία. Δεν καταδικάζει τις λεηλασίες, αλλά στρέφει τα βέλη του στην αστυνομία και την κυβέρνηση. Κατηγορεί το κράτος για «ανικανότητα» και για άσκηση υπέρμετρης βίας απέναντι σε παιδιά (με αφορμή και σοβαρούς τραυματισμούς μαθητών από χειροβομβίδες κρότου-λάμψης). Παράλληλα, καταγγέλλει τα συστημικά ΜΜΕ ότι εστιάζουν μόνο στα επεισόδια και υποβαθμίζουν τον ειρηνικό χαρακτήρα των εκατοντάδων χιλιάδων διαδηλωτών.

Οι προοπτικές διαγράφονται ιδιαίτερα επικίνδυνες για τη σταθερότητα των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Αναλυτές (όπως ο Αλμπέρτο Αλεμάνο του HEC Paris) προειδοποιούν ότι υπάρχουν πρώιμα σημάδια επέκτασης του κύματος και σε άλλες χώρες το επόμενο διάστημα, καθώς τα αίτια είναι δομικά και πανευρωπαϊκά. Ο Εμανουέλ Μακρόν δέχεται σφοδρή πίεση και φαίνεται να μην ξέρει τι να κάνει, παρά το σκληρό ύφος του στο διάγγελμα, του οποίου το περιεχόμενο έχουν ήδη απορρίψει οι φοιτητικές οργανώσεις.

Ο δρόμος που επέλεξαν οι κυβερνήσεις να απαντούν με καταστολή (απαγορεύσεις κυκλοφορίας, χρήση στρατού ή ειδικών δυνάμεων) μπορεί βραχυπρόθεσμα να περιορίσει τα επεισόδια, αλλά αναπόφευκτα, μακροπρόθεσμα, θα πυροδοτήσει ακόμη μεγαλύτερη κοινωνική έκρηξη, όσο τα οικονομικά προβλήματα παραμένουν άλυτα. Και δεν μπορεί παρά να παραμείνουν άλυτα μέσα στην παγκόσμια κρίση του συστήματος.

Σωτήρης Βλάχος

25 Οκτωβρίου 2026