Το Καφενείο της Πέμπτης στον Πολίτη                                                          20 Αυγούστου 2026

Ρομά, οι αποκλεισμένοι της Ευρώπης

Γράφει ο Χρίστος Χριστοφίδης

Στις 2 Αυγούστου 1944 στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Άουσβιτς-Μπιρκενάου εξοντώθηκαν σε θαλάμους αερίων 2,897 ηλικιωμένοι, γυναίκες και παιδιά Ρομά, ως αποκορύφωμα του ναζιστικού σχεδίου «Τελική Λύση», ενός απάνθρωπου σχεδίου φυλετικής εκκαθάρισης. Οι Ναζί θεωρούσαν τους Ρομά “asocial”, εκτός δηλαδή της «φυσιολογικής» κοινωνίας, άρα φυλετικά κατώτερους και συνεπώς αναλώσιμους. Ο συνολικός αριθμός των εξοντοθέντων Ρομά  κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου υπολογίζεται μεταξύ 220,000 και 500,000, δηλαδή το 25% ώς το 50% του εκτιμώμενου αριθμού Ρομά που ζούσαν στην Ευρώπη κατά τη συγκεκριμένη περίοδο.

Η στοχοποίηση των Ρομά άρχισε με την άνοδο των Ναζί στην εξουσία το 1933 και συνεχίστηκε με τους Νόμους της Νυρεμβέργης το 1935. Το 1937 υποβιβάστηκαν σε πολίτες δεύτερης κατηγορίας και έχασαν τη γερμανική ιθαγένεια, όπως και οι Εβραίοι. Χιλιάδες μεταφέρθηκαν βίαια σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, όπου ολόκληρες οικογένειες ζούσαν στοιβαγμένες σε πρώην στάβλους, αντιμετωπίζοντας την πείνα, το ψύχος, τα απάνθρωπα ιατρικά πειράματα και την καταναγκαστική εργασία. Όσοι κατάφερναν να επιζήσουν θανατώνονταν στους θαλάμους των αερίων.

Παρά τον βαρύ φόρο αίματος που πλήρωσαν από τη ναζιστική θηριωδία, το ολοκαύτωμα των Ρομά παρέμεινε για δεκαετίες στη σκιά της παγκόσμιας Ιστορίας, αφού ακόμα και σήμερα εξακολουθούν να υπάρχουν προκαταλήψεις και διακρίσεις σε βάρος τους. Μόλις το 1982 η Γερμανία αναγνώρισε επίσημα τη Γενοκτονία των Ρομά και το 2011 η Πολωνία καθιέρωσε ως εθνική ημέρα μνήμης τις 2 Αυγούστου. Το 2015 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνώρισε επίσημα την 2α Αυγούστου ως Παγκόσμια Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος των Ρομά.

Παρόλο που αυτές οι αναγνωρίσεις του ολοκαυτώματος των Ρομά συμβάλλουν στην προβολή και διάδοση της Ιστορίας των Ρομά και βοηθούν στην αποφυγή δημιουργίας μιας επιλεκτικής ιστορικής μνήμης δεν είναι αρκετές αφού, 80 και πλέον χρόνια μετά, τα 12 περίπου εκατομμύρια Ρομά που ζουν σήμερα στην Ευρώπη διάσπαρτα σε αρκετές χώρες, υφίστανται συστηματικό αποκλεισμό, δεν ακούεται η φωνή τους και αντιμετωπίζουν άγριο μίσος, προκαταλήψεις και διακρίσεις. Στην Κύπρο ζουν στον νότο περίπου 1,200 ως 1,500 Ρομά και αντιμετωπίζονται ως μια αόρατη κοινότητα. Τόσο αόρατη που, ενώ με βάση το δικοινοτικό Σύνταγμα του 1960 οι θρησκευτικές ομάδες των Αρμενίων, Μαρωνιτών και Λατίνων είχαν το δικαίωμα να επιλέξουν σε ποια από τις δύο κοινότητες (ελληνοκυπριακή ή τουρκοκυπριακή) θα εντάσσονταν, στους Ρομά, που δεν αναγνωρίζονται ως ξεχωριστή εθνοτική, θρησκευτική ή μειονοτική ομάδα πληθυσμού, δεν δόθηκε αυτό το δικαίωμα και, χωρίς να ρωτηθούν, τοποθετήθηκαν στην τουρκοκυπριακή κοινότητα.

Την τραγική κατάσταση των Ρομά στην Ευρώπη έφερε πρόσφατα στην επιφάνεια ο επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης Michael O’Flaherty με το βιβλίο του «Τα 12 εκατομμύρια που αγνοούμε». Το βιβλίο, βασισμένο σε ταξίδια και προσωπικές συναντήσεις του επιτρόπου, αναδεικνύει την τραγική πραγματικότητα των Ρομά σήμερα. «Πρέπει να αντιμετωπίσουμε τις αδικίες που υφίστανται οι Ρομά και οι Νομάδες, καθώς και τον ρατσισμό και τις διακρίσεις που επιτρέπουμε να συνεχίζονται σε μαζική κλίμακα. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ευρώπη», δηλώνει ο επίτροπος O'Flaherty.

Οφείλουμε λοιπόν όχι μόνο να θυμούμαστε το Ολοκαύτωμα των Ρομά αλλά και να αγωνιζόμαστε για καλύτερες κοινωνίες για όλους.

Το Καφενείο της Πέμπτης είναι μια ανοικτή συνάθροιση συζήτησης που γίνεται κάθε Πέμπτη στις 7:30μμ στα Γραφεία της Σοσιαλιστικής Έκφρασης, Ρήγα Φεραίου 25^Α, 1087 Λευκωσία.  Τη στήλη γράφουν θαμώνες του Καφενείου.

to.kafeneio.tns.pemptns@socialistikiekfrasi.com