marxoudi_web1ekfrasi_logolhs_logo

 

ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΤΟΥ 2ου ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΤΗΣ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ 

του Σωτήρη Βλάχου

Ανεκτίμητες παρακαταθήκες που παραμένουν στα αζήτητα της ιστορίας

Το 1ο Συνέδριο της Κουμμουνιστικής Διεθνούς το 1919 ήταν προσπάθεια σύνδεσης των επαναστατικών εξελίξεων που σάρωναν την Ευρώπη. Το 2ο Συνέδριο το 1920 ανέδειξε ότι είχαν ήδη συντελεστεί σημαντικές επιτυχίες προς αυτή την κατεύθυνση.

Στην ουσία όλες οι αριστερές πτέρυγες των παραδοσιακών κομμάτων που αναφέρονταν στον μαρξισμό, αλλά και τμήματα της παραδοσιακής ηγεσίας, εγκατέλειπαν τη 2η Διεθνή και προσχωρούσαν στην Κομμουνιστική Διεθνή.

Οι παραδοσιακοί ηγέτες που προσχωρούσαν στη νέα διεθνή, κατά κανόνα το έκαναν στην προσπάθεια τους να επιβιώσουν, να μην χάσουν την επιρροή τους στους εργάτες που μαζικά εγκατέλειπαν τις παραδοσιακές οργανώσεις. Ο αποκλεισμός τους ήταν σημαντικό καθήκον.

Στις 14 Ιουνίου του 1920 η Εκτελεστική Επιτροπή της Διεθνούς  που είχε εκλεγεί στο 1ο Συνέδριο, δημοσίευσε πρόσκληση για το 2ο Συνέδριο που απευθυνόταν:

Σε όλα τα Κομμουνιστικά Κόμματα και ομάδες, σε όλα τα κόκκινα συνδικάτα, σε όλες τις κομματικές γυναικείες οργανώσεις, σε όλες τις Κομμουνιστικές Ενώσεις νεολαίας, σε όλες τις εργατικές οργανώσεις οι οποίες εκπροσωπούν το κομμουνισμό, σε όλους τους τίμιους εργάτες. (Τάκης Μαστρογιαννόπουλος, «Η Άνοδος και η Πτώση των Εργατικών Διεθνών», Γ κύκλος, η 3η Κουμμουνιστική Διεθνής, Α Τόμος).

Στο Συνέδριο τελικά συμμετείχαν 169 αντιπρόσωποι με θετική ψήφο, 49 με συμβουλευτική και εκπροσωπούνταν 67 κομματικές οργανώσεις από 37 χώρες.  Τη Ρωσική αντιπροσωπεία αποτελούσαν 64 μέλη, μεταξύ των οποίων ήταν ο Λένιν, ο Ζηνόβιεφ, ο Τρότσκι, ο Μπουχάριν και άλλοι.

Στο συνέδριο συμμετείχαν επίσης και άτομα χωρίς δικαίωμα ψήφου, όπως οι εκπρόσωποι του Ανεξάρτητου Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Γερμανίας, του Ανεξάρτητου Εργατικού Κόμματος της Βρετανίας, εκπρόσωποι ισχυρών εργατικών οργανώσεων όπως ήταν οι Ισπανοί Αναρχοσυνδικαλιστές (CNT), των Shop Stewards της Βρετανίας, συνδικαλιστές από Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, αγωνιστές από Τουρκία, Αρμενία, Αίγυπτο, Περσία, Ινδία, Κίνα, Κορέα, Ιαπωνία. Το συνέδριο δεν ήταν πια ευρωπαϊκό, περιορισμένης αντιπροσώπευσης, αλλά παγκόσμιο. Όπως ανάφερε Ινδός σύνεδρος,

Για πρώτη φορά μελαμψοί και κίτρινοι άνθρωποι συναντήθηκαν με λευκούς που δεν ήταν δεσποτικοί, καταπιεστικοί ιμπεριαλιστές αλλά φίλοι και σύντροφοι.

Όλοι οι αντιπρόσωποι έβλεπαν σαν φάρο τη Ρωσική Επανάσταση και το μπολσεβίκικο Κόμμα. Σε πολλά όμως από τα ζητήματα που απασχολούσαν το κίνημα, υπήρχε σημαντική διάσταση απόψεων.

Ο μπολσεβικισμός κτίστηκε μέσα από μια πορεία δεκαετιών. Έζησε βίαιες θεωρητικές συγκρούσεις που είχαν φέρει το κόμμα στα πρόθυρα της διάσπασης. Αυτή η πορεία έκτισε στελέχη και ατσάλωσε μια ηγεσία που στάθηκε στο ύψος των επαναστατικών γεγονότων της εποχής και καθοδήγησε τις μάζες.

Αυτό δεν ίσχυε με τα άλλα κόμματα που τώρα συνδέονταν με τους μπολσεβίκους στην προοπτική της επανάστασης. Η έλλειψη επαναστατικής ηγεσίας που να είχε αποκτήσει ερείσματα στην συνείδηση των μαζών μέσα από σωστές αποφάσεις και καθοδήγηση δεκαετιών, οδηγούσε στον κατακερματισμό ακόμα και αυτών που δέχονταν τη Ρωσική Επανάσταση.

Στη γερμανική αντιπροσωπεία συμμετείχαν εκπρόσωποι του Γερμανικού Κομμουνιστικού Κόμματος, της Ελεύθερης Σοσιαλιστικής Νεολαίας, του Ανεξάρτητου Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος και από τη δεξιά αλλά και από την αριστερή του πτέρυγα, αλλά και άλλοι. Υπήρχε επίσης το Κομμουνιστικό Εργατικό Κόμμα Γερμανίας που στεκόταν στα αριστερά της επίσημης γραμμής της Κομμουνιστικής Διεθνούς.

Ανάλογη ήταν η κατάσταση σχεδόν σε όλες τις εθνικές αντιπροσωπείες που εκπροσωπούνταν από μια σειρά κόμματα και οργανώσεις, στη Γαλλική, την Ιταλική, την Ουγγρική, τη Βρετανική, την Ολλανδική, τη Δανική, των Βαλκανίων, των ΗΠΑ.

Μέσα σε αυτές τις αντιπροσωπείες από τις οποίες έλειπε η εμπειρία της μακρόχρονης διαμόρφωσης επαναστατικών προγραμμάτων, η άκρα αριστερά που στεκόταν στα αριστερά της επίσημης γραμμής, είχε σημαντική παρουσία στο 2ο Συνέδριο.

Η παρουσία των μπολσεβίκων και κύρια του Λένιν θα ήταν καθοριστική στην εξέλιξη του Συνεδρίου. Στην τελική ομιλία του ο Λένιν θα πει:

Εδώ ο σύντροφος πρόεδρος είπε πως το συνέδριο αξίζει να ονομαστεί παγκόσμιο…Νομίζω πως έχει δίκαιο…

Αυτό είναι μόνο μια αρχή. Το σπουδαίο όμως είναι πως έγινε πια αυτή η αρχή»

Το φάντασμα του κουμμουνισμού πλανιέται πάνω από την Ευρώπη

Στην πιο πάνω άποψη θα επιμείνει δύο μήνες αργότερα.

Και στο συνέδριο που τέλειωσε στις  7 Αυγούστου… συσπειρώθηκαν όχι μόνο οι πρωτοπόροι, προάγγελοι της προλεταριακής επανάστασης, μα και οι αντιπρόσωποι γερών και δυνατών οργανώσεων…

Μια παγκόσμια στρατιά των επαναστατών προλεταρίων παλεύει σήμερα για κομμουνισμό.

Παρόλο που το 2ο Συνέδριο αντανακλούσε τη μαζική απήχηση που η Ρωσική Επανάσταση είχε πια στο παγκόσμιο κίνημα, πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο την οποία βάραινε η ήττα της πρώτης γερμανικής επανάστασης της περιόδου, της επανάστασης των σπαρτακιστών του Κάρλ Λίμπνεχτ και της Ρόζας Λούξεμπουργκ, η ανατροπή της βαυαρικής σοβιετικής δημοκρατίας, η ήττα της αυστριακής επανάστασης, η καταστολή της ουγγρικής κομούνας. 

Οι ήττες γενικά διευρύνουν τις διαφωνίες. Κυρίαρχη θέση σε αυτές τις διαφωνίες είχαν και οι θέσεις της άκρας αριστεράς του συνεδρίου στο θέμα της συμμετοχής στις κοινοβουλευτικές εκλογές, όσο και στα συνδικάτα. 

Οι κομμουνιστές, επέμενε ο Λένιν, λαμβάνουν μέρος στις εκλογές, όχι διότι πιστεύουν ότι μέσα από τις κοινοβουλευτικές διαδικασίες μπορεί να ανατραπεί το καπιταλιστικό σύστημα, αλλά ακριβώς για να εκθέσουν τους περιορισμούς του αστικού κοινοβουλίου. Για να μεταφέρει τις απόψεις αυτές στο συνέδριο προσπάθησε κατά τη διάρκειά του να προωθήσει το βιβλίο του, που καλά καλά δεν είχε κυκλοφορήσει, «Αριστερισμός, παιδική αρρώστια του κουμμουνισμού»

Μέσα από αυτό το βιβλίο θα κάνει σαφή τη θέση του για την αναγκαιότητα της συμμετοχής των κομμουνιστών στα παραδοσιακά συνδικάτα με ένα ιδιαίτερα πολεμικό τόνο.

Είχε να αντιμετωπίσει απόψεις των Γερμανών «αριστερών» (το βάζω σε εισαγωγικά όπως το κάνει ο Λένιν) κομμουνιστών. Απόψεις όπως, του Καρλ Έρλερ ο οποίος υποστήριζε:

Η εργατική τάξη δεν μπορεί να καταστρέψει το αστικό κράτος χωρίς να καταργήσει την αστική δημοκρατία και δεν μπορεί να καταργήσει την αστική δημοκρατία χωρίς να καταστρέψει τα κόμματα.

Και απόψεις όπως: Πρέπει οι επαναστάτες να δουλεύουν μέσα στα αντιδραστικά συνδικάτα; Θα επικεντρωθούμε σε αυτό το δεύτερο ζήτημα και θα παρακολουθήσουμε τη σκέψη του Λένιν σε αυτό το μοναδικό βιβλίο, «Αριστερισμός, Παιδική Αρρώστια του Κομμουνισμού».

Οι Γερμανοί «αριστεροί» θεωρούν πως γι’ αυτούς το ζήτημα είναι λυμένο και ότι η απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα είναι κατηγορηματικά αρνητική».

Κατά τη γνώμη τους… είναι ανώφελο και μάλιστα απαράδεκτο για τους επαναστάτες, τους κομμουνιστές να δουλεύουν στα κίτρινα, σοσιαλσωβινιστικά, συμφιλιωτικά συνδικάτα…

Αυτή η άποψη, θα πει ο Λένιν,

…είναι ριζικά λαθεμένη και δεν περιέχει τίποτε άλλο από κούφιες φράσεις.

Παιδιακίστικες και γελοίες ανοησίες δεν μπορεί παρά να φαίνονται σε μας … οι σπουδαίες, πολύ σοφές και τρομερά επαναστατικές συζητήσεις των Γερμανών αριστερών πάνω στο θέμα ότι οι κομμουνιστές δεν μπορούν και δεν πρέπει να δουλεύουν στα αντιδραστικά συνδικάτα…

… ότι πρέπει να βγουν από τα συνδικάτα και να δημιουργήσουν υποχρεωτικά την εντελώς καινουργιούτσικη, την εντελώς καθαρούτσικη «εργατική ένωση» κτλ., κτλ. που τη σοφίστηκαν οι καλοί μας …κομμουνιστές κτλ.…

Η ιστορική θέση του Λένιν για τα συνδικάτα

Τα συνδικάτα αποτελούν την

… απαραίτητη ένωση των εργατών για να περάσει βαθμιαία η διεύθυνση όλης της οικονομίας της χώρας στα χέρια της εργατικής τάξης… (Λένιν)

Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον αυτό που αναφέρεται πιο πάνω. Ο πρόσθετος ρόλος που βλέπει ο Λένιν για τα συνδικάτα. Ρόλος προετοιμασίας, εκπαίδευσης της τάξης για την οικονομική διαχείριση της σοσιαλιστικής κοινωνίας.

Η ύπαρξη γραφειοκρατίας, ακόμα και της πιο ξεπουλημένης, δεν αλλάζει την τεράστια σημασία των συνδικάτων.

Η ύπαρξη τέτοιων ηγεσιών ήταν το αποτέλεσμα μεγάλων περιόδων ανάπτυξης του καπιταλισμού.

Στη Δύση, όπου οι εκεί μενσεβίκοι «στρογγυλοκάθισαν» πολύ πιο στέρεα στα συνδικάτα, ξεχώρισε ένα πολύ πιο γερό απ’ ότι σε μας στρώμα «εργατικής αριστοκρατίας

…συντεχνιακής, στενής, εγωιστικής, αρτηριοσκληρωμένης, αχόρταγης, μικροαστικής, με ιμπεριαλιστικές διαθέσεις, εξαγορασμένης από τον ιμπεριαλισμό και διεφθαρμένης από τον ιμπεριαλισμό. Αυτό είναι αναμφισβήτητο…

Από αυτή όμως την πραγματικότητα δεν πρέπει με κανένα τρόπο να εξάγεται το συμπέρασμα ότι τα συνδικάτα πρέπει να διασπαστούν και να δημιουργηθούν καινούργια. Όσο δύσκολη και να φαντάζει η μεταμόρφωση τους.

Ο αγώνας ενάντια στους Γκόμπερς, ενάντια στους κυρίους Ζουό, Χέντερσον, Μερχάιμ, Λεγκίν και Σία στη Δυτική Ευρώπη είναι πολύ πιο δύσκολος από τον αγώνα ενάντια στους δικούς μας μενσεβίκους

Και ακριβώς τέτοια ανοησία κάνουν οι «αριστεροί» Γερμανοί κομμουνιστές, που από τον αντιδραστικό και αντεπαναστατικό χαρακτήρα των ηγετικών κύκλων των συνδικάτων βγάζουν το συμπέρασμα ότι... οι κομμουνιστές πρέπει να βγουν από τα συνδικάτα!!

Να αρνούνται να δουλέψουν μέσα σ’ αυτά!! Να δημιουργήσουν νέες, επινοημένες μορφές εργατικής οργάνωσης!! Αυτό είναι ασυγχώρητη βλακεία, που ισοδυναμεί με την πιο μεγάλη υπηρεσία που μπορούν να προσφέρουν οι κομμουνιστές στην αστική τάξη.

Να μη δουλεύεις μέσα στα αντιδραστικά συνδικάτα σημαίνει να εγκαταλείπεις τις λειψά αναπτυγμένες ή καθυστερημένες εργατικές μάζες στην επιρροή των αντιδραστικών ηγετών, των πρακτόρων της αστικής τάξης, των αριστοκρατών εργατών ή των «αστοποιημένων εργατών.

Ο Λένιν, οι μπολσεβίκοι έκτισαν την 3η Διεθνή, διασπώντας τη 2η. Καλώντας για διάσπαση των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων που είχαν στηρίξει τον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο.  Ο Παγκόσμιος Πόλεμος και η τεράστια καταστροφή που επέφερε έκαναν την ανατροπή του καπιταλισμού το ύψιστο καθήκον του κινήματος. Όσοι δεν το συμμερίζονταν δεν είχαν θέση μέσα στα κόμματα που προσπαθούσε να κτίσει η τάξη

Την ίδια όμως στιγμή οι μπολσεβίκοι διεξήγαγαν σκληρή μάχη για διατήρηση της ενότητας των συνδικάτων.

… στον κόσμο η ανάπτυξη του προλεταριάτου δεν έγινε και δεν μπορούσε να γίνει αλλιώς παρά μόνο μέσω των συνδικάτων, με την αλληλεπίδραση των συνδικάτων και του Κόμματος της εργατικής τάξης.

…τα συνδικάτα μένουν και θα μείνουν για πολύ καιρό το απαραίτητο ‘σχολείο του κομμουνισμού’ και το προπαρασκευαστικό σχολείο για τους προλετάριους για να πραγματοποιήσουν τη δικτατορία τους…

Εκατομμύρια εργάτες στην Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία περνούν για πρώτη φορά από την πλήρη ανοργανωσιά στη στοιχειώδη, κατώτερη, απλούστατη και πιο προσιτή μορφή οργάνωσης, δηλ. στα συνδικάτα…

Για να μπορέσεις να βοηθήσεις τις «μάζες» και να κατακτήσεις τη συμπάθειά τους, την αγάπη τους και την υποστήριξη τους δεν πρέπει να φοβάσαι τις δυσκολίες, δεν πρέπει να φοβάσαι τις στρεψοδικίες, τις τρικλοποδιές, τις προσβολές και τις καταδιώξεις από μέρους των «αρχηγών»… αλλά να δουλεύεις υποχρεωτικά εκεί που είναι οι μάζες.

Και οι επαναστάτες, απερίσκεπτοι όμως, αριστεροί κομμουνιστές στέκονται πλάι και φωνάζουν «μάζες», «μάζες»! –και αρνούνται να δουλέψουν μέσα στα συνδικάτα!! …

και σοφίζονται μια «εργατική ένωση» καινούργια, καθαρή, αμόλυντη από τις αστικοδημοκρατικές προλήψεις και τις στενά επαγγελματικές αμαρτίες, που θα είναι τάχα (θα είναι!) πλατιά…»

Δεν θα μπορούσε να φανταστεί κανείς μεγαλύτερο παραλογισμό, μεγαλύτερη ζημιά για την επανάσταση απ’ αυτή που φέρνουν οι «αριστεροί» επαναστάτες!

Δημοκρατικός συγκεντρωτισμός

Στην εισήγησή του ο Λένιν στο 2ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς, «Για τη διεθνή κατάσταση και τα καθήκοντα της Κομμουνιστικής Διεθνούς» αναφέρει:

Οι επαναστάτες προσπαθούν μερικές φορές να αποδείξουν πως η κρίση δεν έχει καμιά διέξοδο. Αυτό είναι λάθος. Τελείως αδιέξοδες καταστάσεις δεν υπάρχουν.

Το ζήτημα στη σημερινή εποχή δυστυχώς δεν είναι να αντιμετωπιστούν οι απόψεις ότι στην παγκόσμια κρίση, που μαίνεται από το 2008 και που συνεχώς διευρύνεται και γίνεται πιο επικίνδυνη, δεν υπάρχει διέξοδος.  Παγκόσμια αυτό που σήμερα αποτελεί κεντρική άποψη για τους ηγέτες της αριστεράς, είναι ότι τίποτε δεν υπάρχει που να δικαιολογεί επαναστατική πολιτική με στόχο την ανατροπή του συστήματος.

Στην πιο προχωρημένη εκδοχή της η αντίληψη για το σήμερα, ακόμα κα μετά το κραχ του 2008, είναι ότι είναι κρίση του καπιταλισμού, εποχή επίθεσης του κεφαλαίου στις κατακτήσεις της εργατικής τάξης, που όμως μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσα στα πλαίσια του συστήματος.

Στο συνέδριο μπήκε και το ζήτημα του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού, που δεν είναι το ίδιο πράγμα με την πειθαρχία των μελών και υποστηρικτών στις κομματικές αποφάσεις.  Ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός αφορά τα εκλεγμένα σώματα του κόμματος. 

Στο μνημειώδες βιβλίο του, «Ο ΑΡΙΣΤΕΡΙΣΜΟΣ, παιδική αρρώστια του κομμουνισμού», ασχολείται διεξοδικά με το ζήτημα της επίτευξης πειθαρχίας μέσα στις κομματικές μάζες.

Πώς κρατιέται η πειθαρχία του επαναστατικού κόμματος του προλεταριάτου;  Πώς ελέγχεται;  Πώς δυναμώνει;…

Ως έναν από τους τρεις όρους που θεωρεί απαραιτήτους για να επιτευχθεί η πειθαρχία του κόμματος, να ελεγχθεί, να δυναμώσει, αναφέρει:

Με την ορθότητα της πολιτικής καθοδήγησης, που πραγματοποιεί αυτή η πρωτοπορία, με την ορθότητα της πολιτικής στρατηγικής και τακτικής της, υπό τον όρο ότι οι πιο πλατιές μάζες θα πείθονται από την ίδια τους την πείρα γι' αυτή την ορθότητα…

Για την πειθαρχία του κόμματος της εργατικής τάξης την ευθύνη φέρει η ηγεσία του κόμματος. Αυτή είναι η μεγάλη κληρονομιά του Λένιν, οι μεγάλες αρχές του.

Χωρίς αυτούς τους όρους είναι απραγματοποίητη η πειθαρχία μέσα σ' ένα επαναστατικό κόμμα, πραγματικά ικανό να είναι το κόμμα της πρωτοπόρου τάξης, που έχει καθήκον ν' ανατρέψει την αστική τάξη και να μετασχηματίσει όλη την κοινωνία…

Χωρίς αυτούς τους όρους κάθε απόπειρα να δημιουργηθεί πειθαρχία μετατρέπεται αναπόφευκτα σε σαπουνόφουσκα, σε λογοκοπία, σε πιθηκισμούς…

Ούτε σε ένα σημείο αυτού του βιβλίου του δεν αναφέρει διωγμούς και αποβολές ως μέθοδο επιβολής της πειθαρχίας.

Όσον αφορά τώρα την πειθαρχία μέσα στα εκλεγμένα σώματα του κόμματος της εργατικής τάξης, εκεί που έχει νόημα ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός και που τα όργανα μπορούν να τον επικαλεστούν για να επιβάλουν κυρώσεις, αυτός είναι απαραίτητος μόνο για το κόμμα που έχει στόχο την επαναστατική ανατροπή του ταξικού συστήματος.

Ο στόχος της επαναστατικής ανατροπής του συστήματος που ελέγχει το κράτος, την παιδεία, αλλά και όλους τους θεσμούς, απαιτεί τον πιο δυνατό συγκεντρωτισμό μέσα στους κόλπους των εκλεγμένων σωμάτων του κόμματος, που θα είναι υποχρεωμένο να διεξάγει μάχες ενάντια στα κατάλοιπα του ταξικού εχθρού για χρόνια μετά.  Αυτό όμως προϋποθέτει την κατάλληλη πολιτική για την επίτευξη αυτού του στόχου. Αν αυτό δεν υπάρχει, τότε ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός δεν σώζει τίποτε.

Ο ίδιος ο Λένιν ήταν έτοιμος να δώσει την παραίτησή του από την Κεντρική Επιτροπή των μπολσεβίκων τον Απρίλη του 1917, όταν, επιστρέφοντας από την εξορία στα μέσα της εξέλιξης της Ρωσικής Επανάστασης, είχε να αντιμετωπίσει την πολιτική στήριξη που οι μπολσεβίκοι, με επικεφαλής τον Στάλιν και τον Κάμενεφ, έδωσαν στην προσωρινή αστική κυβέρνηση.

Αν η θυελλώδης μάχη που έδωσε δεν είχε καταλήξει στην θέση, «Καμιά στήριξη στην προσωρινή κυβέρνηση», ο συγκεντρωτισμός, η πειθαρχεία του στην κομματική απόφαση θα ήταν καταστροφή.

Τα τόσο λεπτά, πολύπλοκα και ευαίσθητα ζητήματα, η σχέση δημοκρατίας, συγκεντρωτισμού και ορθής πολιτικής, έδωσαν μετά τον Λένιν τη θέση τους στον συγκεντρωτισμό που έγινε η απόλυτη Αρχή του κουμμουνιστικού κινήματος

Μέσα στο αναπόφευκτο μπέρδεμα των  επαναστατών της εποχής ο Λένιν χαράσσει γραμμή

Στα κρίσιμα ζητήματα που απασχόλησαν το 2ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς, συμπεριλαμβανόταν και αυτό του ρόλου του κόμματος της εργατικής τάξης.

Το Κομμουνιστικό Κόμμα είναι τμήμα της εργατικής τάξης, το πιο προχωρημένο, το πιο ταξικά συνειδητοποιημένο και επομένως το πιο επαναστατικό τμήμα της.

Αυτά τα χαρακτηριστικά δεν τα δίνει στο κόμμα η ονομασία του. Αυτά αποδεικνύονται στην πράξη και κρίνονται από τις μάζες που παρακολουθούν.  Το κομμουνιστικό κόμμα είναι καταδικασμένο να είναι μειοψηφία όσο η κρίση του καπιταλισμού δεν δημιουργεί επαναστατικές συνθήκες. 

Η εργατική τάξη δεν μπορεί να κάνει επανάσταση, χωρίς το κομμουνιστικό κόμμα. Ή, για να είμαστε πιο ακριβείς, μπορεί να υπάρξουν ξεσπάσματα της εργατικής τάξης, πανίσχυρες εξεγέρσεις, αλλά δεν μπορεί να υπάρξει νικηφόρα επανάσταση και ανατροπή του κοινωνικού συστήματος χωρίς την καθοδήγηση ενός κομμουνιστικού κόμματος άξιου της ονομασίας του.

Η απόφαση της Διεθνούς πάνω στο ζήτημα του ρόλου του κόμματος, καταδίκαζε τις «αριστερές» αντιλήψεις τις οποίες έκφραζε το κίνημα των Shop Stewards στη Βρετανία, οι Αμερικανοί των Βιομηχανικών Εργατών τον Κόσμου (IWW), και οι αναρχοσυνδικαλιστές της Εθνικής Συνομοσπονδίας Εργασίας (CNT) στην Ισπανία.  Οι απόψεις τους συνοψίζονταν στο ότι η εργατική τάξη μπορεί να κατακτήσει την εξουσία χωρίς πολιτικό κόμμα.

Οι επαναστάτες συνδικαλιστές και βιομηχανιστές θέλουν να αγωνιστούν ενάντια στη δικτατορία της αστικής τάξης, αλλά δεν γνωρίζουν πως…

Δεν αντιλαμβάνονται ότι η εργατική τάξη χωρίς το δικό της ανεξάρτητο πολιτικό κόμμα είναι σώμα χωρίς κεφάλι…»

Η ηγεσία της Κομμουνιστικής Διεθνούς, ο ίδιος ο Λένιν, απαντούσαν με σταθερότητα και καθαρότητα, αλλά χωρίς αποκλεισμούς, σε όλες τις «περίεργες» απόψεις που κατατίθεντο από ανθρώπους που ήταν εκεί χωρίς προσωπικά οφέλη αλλά, αντίθετα, διακινδυνεύοντας κάθε τι στη ζωή τους.

Το Κομμουνιστικό Εργατικό Κόμμα Γερμανίας (KAPD), δημιούργημα των επαναστατικών συνθηκών στη Γερμανία, του Παγκόσμιου Πολέμου και της Ρωσικής Επανάστασης, υποστήριξε ότι ίδρυσε κόμμα όχι με τη «συνηθισμένη έννοια του όρου, αλλά κόμμα προσαρμοσμένο στη Σοβιετική ιδέα».  Η Διεθνής διαφώνησε με τη διατύπωση και ξεκαθάρισε τις έννοιες του Κόμματος και των Σοβιέτ:

Η εμφάνιση των Σοβιέτ ως της θεμελιώδους ιστορικής μορφής της δικτατορίας του προλεταριάτου, δε μειώνει με κανένα τρόπο τον ηγετικό ρόλο του κομμουνιστικού κόμματος στη  προλεταριακή επανάσταση…

Οι ‘αριστεροί’ κομμουνιστές στη Γερμανία… δηλώνουν ότι το κόμμα προσαρμόζεται όλο και περισσότερο στην ιδέα των συμβουλίων (Σοβιέτ),  και αποκτά ένα προλεταριακό χαρακτήρα…

Αυτή είναι μια συγκεχυμένη έκφραση της άποψης ότι το κομμουνιστικό κόμμα πρέπει να διαλυθεί στα συμβούλια, ότι τα συμβούλια μπορούν να αντικαταστήσουν το Κομμουνιστικό Κόμμα»

Η ιδέα αυτή είναι θεμελιακά εσφαλμένη και αντιδραστική» 

(Τάκης Μαστρογιαννόπουλος, «Η Άνοδος και η Πτώση των Εργατικών Διεθνών», Γ κύκλος, η 3η Κουμμουνιστική Διεθνής, Α Τόμος).

Ο Λένιν είχε ασχοληθεί επανειλημμένα με τις απόψεις των ηγετών του KAPD.  Ένας από αυτούς, ο Καρλ Έρλερ, είχε από το 1920 υποστηρίξει ότι,

Η εργατική τάξη δεν μπορεί να καταστρέψει το αστικό κράτος χωρίς να καταργήσει την αστική δημοκρατία και δεν μπορεί να καταργήσει την αστική δημοκρατία χωρίς να καταστρέψει τα κόμματα.

Ο Λένιν θα απαντήσει με ένα όχι και τόσο… κομψό τρόπο:

Να διακηρύξεις γενικά ότι τα πολιτικά κόμματα είναι άχρηστα και έχουν ‘αστικό χαρακτήρα’ αποτελεί τέτοιο αποκορύφωμα ανοησίας που δεν σου μένει παρά να σηκώσεις τα χέρια

Παρόλα αυτά η εκτίμηση του ήταν ότι «η διόρθωση των λαθών του ‘αριστερού’ ρεύματος θα είναι ένα καθήκον εύκολο».

Η πάλη θα είναι χίλιες φορές ευκολότερη από την πάλη ενάντια στην αστική τάξη που εισχώρησε με τη μορφή του ρεφορμισμού στα παλιά κόμματα της 2η Διεθνούς  και δίνει σε όλη τη δουλειά της ένα πνεύμα όχι προλεταριακό αλλά αστικό

Εθνικό και αποικιακό ζήτημα

Η Τρίτη Διεθνής έβαλε στόχο την επίλυση του εθνικού και αποικιακού ζητήματος που  ακόμα και σήμερα αποτελούν μάστιγα για την ανθρωπότητα. Και θα παραμείνουν μάστιγα όσο υπάρχει καπιταλισμός.  Έβαλε τις βάσεις για κοινή τους αντιμετώπιση από ένα διεθνές όργανο που για πρώτη φορά στην ιστορία θα συνένωνε τους καταπιεσμένους όλων των χωρών. 

Στην επιτροπή που ασχολήθηκε με το θέμα παρουσιάστηκαν δύο εισηγήσεις. Του Λένιν και του Ινδού Μαναμπέντρα Ναθ Ρόι. Στο βασικό ζήτημα ότι για «τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα των αποικιών και των καταπιεσμένων εθνοτήτων»  δεν υπάρχει «άλλη σωτηρία έξω από την νίκη της σοβιετικής εξουσίας ενάντια στον παγκόσμιο ιμπεριαλισμό», υπήρχε σαφής συμφωνία.

Ο Λένιν όμως αντιλαμβανόταν και μια άλλη διάσταση του ζητήματος. Υποστήριξε ότι «όλα τα κομμουνιστικά κόμματα πρέπει να βοηθούν το αστικοδημοκρατικό κίνημα» σε αυτά τα έθνη. Μετά από εκτεταμένες συζητήσεις καταλήξαν στην ομόφωνή απόφαση της ονομασίας αυτών των κινημάτων ως «εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα αντί για αστικοδημοκρατικά».

Η ουσία στη διαφορετική διατύπωση βρισκόταν στο ότι,

σαν κομμουνιστές πρέπει να υποστηρίζουμε τα αστικά απελευθερωτικά κινήματα των αποικιακών χωρών μόνο στις περιπτώσεις που τα κινήματα αυτά είναι πραγματικά επαναστατικά, που οι εκπρόσωποί τους δεν θα μας εμποδίζουν να διαπαιδαγωγούμε και να οργανώνουμε την αγροτιά και τις πλατιές μάζες των εκμεταλλευομένων με επαναστατικό πνεύμα.

Η Τρίτη Διεθνής έγραφε ιστορία και άνοιγε δρόμους. Το κείμενο που τελικά ψηφίστηκε, τόνιζε:

(Τάκης Μαστρογιαννόπουλος, «Η Άνοδος και η Πτώση των Εργατικών Διεθνών», Γ κύκλος, η 3η Κουμμουνιστική Διεθνής, Α Τόμος).

Το ζήτημα της θέσης των κομμουνιστών πάνω στο εθνικό και αποικιακό ζήτημα είχε ιστορικά επεξεργαστεί πρώτος ο Λένιν, ο οποίος στην εισηγητική του ομιλία ανέφερε συνοπτικά θέσεις που είχε επεξεργαστεί στα χρόνια της εξορίας:

Όλα τα κομουνιστικά κόμματα θα πρέπει να παρέχουν άμεση βοήθεια στα επαναστατικά κινήματα των εξαρτημένων και μη προνομιούχων εθνοτήτων (λ.χ. στο κίνημα στην Ιρλανδία, στο κίνημα των μαύρων της Αμερικής κ.λπ.) καθώς και των αποικιών...

...είναι ανάγκη, στις καθυστερημένες χώρες, να παρέχεται ξεχωριστή στήριξη στο κίνημα των αγροτών ενάντια στους γαιοκτήμονες, ενάντια στην ιδιοκτησία των τσιφλικάδων, ενάντια σε όλες τις εκδηλώσεις ή τα υπολείμματα της φεουδαρχίας…

Η προαιώνια καταπίεση των μικρών εθνοτήτων και των αποικιών από τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις δεν γέμισε μόνο τις εργαζόμενες μάζες των καταπιεζόμενων χωρών με μίσος προς τα έθνη – καταπιεστές, αλλά γέννησε και τη δυσπιστία προς αυτές τις χώρες γενικά ακόμα και προς το προλεταριάτο τους.

... όσο πιο καθυστερημένη είναι μια χώρα, τόσο ισχυρότερη είναι η επιρροή της αγροτικής παραγωγής μικρής κλίμακας, της πατριαρχίας και της απομόνωσης, που αναπόφευκτα ενισχύουν ιδιαίτερα και κάνουν πολύ ανθεκτικές τις βαθύτερες μικροαστικές προκαταλήψεις, δηλαδή τον εθνικό εγωισμό και την εθνική στενοκεφαλιά...

Αυτές οι προκαταλήψεις είναι αναπόφευκτο να εκλείψουν με πολύ αργό τρόπο κι αυτό γιατί δεν μπορούν να εξαφανιστούν, παρά μόνο αφού εξαφανιστούν ο ιμπεριαλισμός και ο καπιταλισμός στις αναπτυγμένες χώρες και αφού μεταβληθεί ριζικά ολόκληρη η υποδομή της οικονομικής ζωής των καθυστερημένων χωρών.

Σωτήρης Βλάχος

25 Ιανουαρίου 2026