“Η δική μου πέτρα ” του Murad Sudani*

Το έργο «Η δική μου πέτρα» του Παλαιστίνιου ποιητή Μουράντ Σουντάνι συνιστά μια σύνθεση που συνδυάζει ποίηση, μυστικισμό και πολιτικό στοχασμό. Στον πυρήνα του βρίσκεται το σύμβολο της πέτρας, το οποίο λειτουργεί ως ποιητική και εθνική μήτρα νοήματος. Ο Σουντάνι αξιοποιεί την πέτρα ως μεταφορά για την παλαιστινιακή γη και ταυτότητα, αλλά και ως οικουμενικό αρχέτυπο της ανθεκτικότητας, της δημιουργίας και του πόνου. Το βιβλίο, αποτελούμενο από ποιητικά μέρη και λυρικά δοκίμια, λειτουργεί ως πολυφωνικό μανιφέστο για τη σχέση ανθρώπου, γλώσσας και τόπου. Μέσα από μια μυστικιστική γλώσσα γεμάτη θρησκευτικούς, μυθολογικούς και φιλοσοφικούς συμβολισμούς, ο Σουντάνι μετατρέπει την εμπειρία της απώλειας σε ποιητική αποκάλυψη. Η πέτρα δεν είναι απλώς υλικό στοιχείο, αλλά οντολογικό σύμβολο ύπαρξης. Ο ποιητής τη βλέπει ως φορέα μνήμης, δύναμης και πνευματικής αντοχής. Αντιπροσωπεύει τη γήινη σύνδεση με την πατρίδα αλλά και τη μαρτυρία του δράματος και της επιμονής.

Ο Σουντάνι μετατρέπει την πέτρα σε καθρέφτη του ανθρώπου, σε φορέα μεταμόρφωσης — από τη σιωπή της ύλης γεννιέται ο λόγος, η ποίηση, η άρνηση σε αυτό που επιβάλλεται εξωτερικά. Η ποίηση λειτουργεί ως πράξη αγώνα και πνευματική απελευθέρωση. Οι αναφορές στους μάρτυρες, στα παιδιά με τις πέτρες, και στα κατεστραμμένα τοπία της Παλαιστίνης συνθέτουν μια λυρική επανάσταση: η γλώσσα γίνεται όπλο απέναντι στην καταστροφή και τη γενοκτονία.

Ο Μουράντ Σουντάνι γεννήθηκε στο χωριό Ντέιρ Σουδάν κοντά στη Ραμάλα, και ανήκει στη γενιά των Παλαιστίνιων ποιητών που ανδρώθηκαν μέσα στη μετα-ιντιφάντα εποχή. Η ποίησή του εκφράζει το ορθωμένο ανάστημα μέσα από τον λόγο, αναδεικνύοντας τη γλώσσα σε πράξη επιβίωσης. Η γραφή του επηρεάζεται από τον παλαιστινιακό λυρισμό του Μαχμούντ Νταρουίς, αλλά φέρει και μεταμοντέρνες αποχρώσεις, όπου ο ποιητικός εαυτός διαλύεται μέσα στη φύση, στη μνήμη και στο σύμβολο της πέτρας. Ο Σουντάνι συνδέει τον παραδοσιακό αραβικό ποιητικό ρυθμό με μια κοσμοθεωρία της ανθεκτικότητας – μια ποιητική φιλοσοφία της πέτρας ως υπαρξιακής σταθεράς. Η πέτρα είναι η πρώτη ενέργεια  αντίρρησης του παλαιστινιακού παιδιού· γίνεται σύμβολο ελπίδας και ανάτασης. Το χωριό του, Ντέιρ Σουδάν, εμφανίζεται επανειλημμένα ως μικρογραφία της Παλαιστίνης· ένας τόπος γεννήσεων, πληγών και αναστάσεων.

Η πέτρα αποτελεί μήτρα της δημιουργίας και ταυτόχρονα φορέα ιστορικής μνήμης. Στο ποίημα «Η Πέτρα του Μουράντ» ο ποιητής δηλώνει: «Ήμουν σίγουρος ότι το μυστικό βρισκόταν σε μια πέτρα, οπότε το έσπασα για να βρω την ουσία μου». Η κίνηση αυτή ισοδυναμεί με αυτογνωσία μέσω της ύλης — ο άνθρωπος βρίσκει την ψυχή του στο βάρος και τη σιωπή του λίθου. Η πέτρα εδώ λειτουργεί ως οντολογική μεταφορά: είναι το σώμα της γης και η ψυχή της Ιστορίας.

Η Παλαιστίνη, παρούσα σε κάθε ποίημα, δεν είναι απλώς τόπος αλλά μεταφυσικό σώμα. Η γη είναι «πληγή που αιμορραγεί ποίηση», ενώ ο λαός της συνδέεται με το τοπίο μέσα από μια αιώνια συμφωνία αίματος και φωτός. Η πέτρα των παιδιών, που εκτοξεύεται ενάντια στον κατακτητή, μετατρέπεται σε σύμβολο διακήρυξης και αναγέννησης.

Η ποιητική πράξη, για τον Σουντάνι, είναι ταυτόχρονα πολιτική και ιερή. Η πέτρα γίνεται «αλφάβητο» που υπερβαίνει τη λογοκρισία της ιστορίας: «Τα τραγούδια μου είναι πέτρινα, αν και μπορεί να φαίνονται απαλά». Η γλώσσα, σμιλεμένη σαν πέτρα, αποκτά υλική δύναμη· γίνεται όπλο, δέηση και αποκήρυξη της λήθης.

Ο πόνος στον Σουντάνι δεν είναι μόνο τραύμα, αλλά δημιουργικό στοιχείο. Στην «Καρδιά μου κοιμάται στην πέτρα», η οδύνη της μάνας και του παιδιού μετατρέπεται σε συμβόλαιο αγάπης με τη γη - η οδύνη εξαγνίζει, δεν καταστρέφει. Η καρδιά, μεταμορφωμένη σε πέτρα, δεν νεκρώνεται — αντιστέκεται. Η μεταμόρφωση είναι μυστικιστική: ο θάνατος γεννά νόημα, το αίμα γίνεται φως, και η πέτρα — καρδιά του κόσμου — μιλάει. Ο Σουντάνι αναμειγνύει το φυσικό τοπίο (βουνά, κοιλάδες, νερά) με πνευματικές και μυθικές εικόνες, μετατρέποντας τη γεωγραφία σε τοπίο της ψυχής. Η «πέτρα» γίνεται καρδιά, δάκρυ, σώμα. Ο Σουντάνι μιλά για τη «γλώσσα των λίθων» — μια ιερογλυφική ποίηση, όπου κάθε λέξη είναι χάραξη, χάσμα, φωτιά. Ανακαλεί την παράδοση της στήλης της Ροζέτας, συνδέοντας την πολυγλωσσία της ιστορίας με τη διεθνή φωνή της Παλαιστίνης.

Το βιβλίο γεμάτο σύμβολα με πιο ισχυρά τα παρακάτω:

Ο Σουντάνι γράφει με λυρική μεταφυσικότητα· κάθε στίχος είναι ψαλμός της ύλης. Η γραφή του χαρακτηρίζεται από διακειμενικότητα, με αναφορές στην αραβική, ελληνική και μυστικιστική παράδοση. Η μουσικότητα των στίχων δημιουργεί τελετουργικό τόνο - η ποίηση λειτουργεί ως επίκληση. Η συνύπαρξη συμβόλων και αφηγήματος διαλύει τα όρια μεταξύ δοκιμίου, ύμνου και οράματος. Πλούσια μεταφορική γλώσσα, γεμάτη συμβολισμούς, αρχέτυπα και μυθολογικά στοιχεία. Σύντηξη ποίησης και προφητείας: η γραφή μοιάζει με αποκάλυψη ή με προσευχή. Η πέτρα δεν είναι μόνο σύμβολο αλλά και «παλμός» της γης. Προσπαθήσαμε στην μετάφραση στα ελληνικά να διατηρηθεί η «ιερογλυφική» φύση του πρωτοτύπου, μετατρέποντας τη γλώσσα σε εκπλήρωση αποκάλυψης.

Το βιβλίο «Η δική μου πέτρα» είναι ένα ποιητικό και πολιτικό ευαγγέλιο της ύπαρξης. Το έργο συνομιλεί με τη θεολογία του τόπου, τη φιλοσοφία της γης και την αισθητική του χρονογραφήματος μιας τραγωδίας και αναπλάθει τη τρομαγμένη σιωπή σε λόγο. Η «πέτρα» του είναι το σημείο όπου ο άνθρωπος, η ιστορία και το πνεύμα συναντώνται — το θεμέλιο μιας ποίησης που υπερβαίνει τα σύνορα, ενσαρκώνοντας κάθε λαού και κάθε παιδιού το όνειρο για μια ελεύθερη πατρίδα.

Η δική μου πέτρα δηλαδή η πέτρα του Μουράντ και του καθενός μας η πέτρα  είναι η ψυχή της Παλαιστίνης — μια ψυχή που αντέχει, τραγουδά και θυμάται.

Χρήστος Κούκης

10 Οκτώβρη 2025

* Την Παρασκευή 10 του Οκτώβρη 25, σε εκδήλωση που οργανώθηκε από την πρεσβεία του Κράτους της Παλαιστίνης στην Κύπρο στο Πολιτιστικό Κέντρο Στροβόλου, έγινε  παρουσίαση της δίγλωσσης ποιητικής συλλογής του  Μουράντ Αλ Σουντάνι, Γ.Γ. της Γενικής Ένωσης Παλαιστινίων Συγγραφέων και Λογοτεχνών.

Στην εκδήλωση μίλησαν ο Πρέσβης της Παλαιστίνης Abdallah Attari, οι μεταφραστές του βιβλίου Χαΐθαμ Αλζήρ, Υπεύθυνος Προξενικών Σχέσεων της Πρεσβείας, και Χρήστος Κούκης, ποιητής, όπως και ο εκδότης Κωνσταντίνος Κατσικέας.