Το διεφθαρμένο κυπριακό κράτος και το «βαθύ σύστημα» εξουσίας

Το κυπριακό κράτος παρουσιάζεται τυπικά ως μια σύγχρονη ευρωπαϊκή δημοκρατία. Πίσω όμως από τους θεσμούς, τις εκλογές και τη ρητορική περί κράτους δικαίου, λειτουργεί ένα βαθύ σύστημα εξουσίας που μπορεί να τεκμηριωθεί όχι με συνθήματα, αλλά με συγκεκριμένα γεγονότα, υποθέσεις, εκθέσεις και θεσμικές πρακτικές.

Πίσω όμως από τους θεσμούς, τις εκλογές και τη ρητορική περί κράτους δικαίου, λειτουργεί ένα βαθύ σύστημα εξουσίας που δεν φορά στρατιωτική στολή·φορά κοστούμι, ράσο και γραβάτα. Είναι ένα πλέγμα πολιτικών, οικονομικών, εκκλησιαστικών και εξωτερικών συμφερόντων που απομυζούν τον δημόσιο πλούτο και υπονομεύουν τη λαϊκή κυριαρχία. Κοράκια που κάθονται στα έδρανα, πάνω στους θεσμούς, πάνω στο ίδιο το κράτος, λειτουργούν μέσα από θεσμικές στρεβλώσεις που έχουν καταγραφεί επανειλημμένα. Σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ πολιτικής και επαγγελματικής ιδιότητας, καθυστερήσεις ή παύσεις ποινικών διώξεων σε υποθέσεις υψηλού επιπέδου, επαναλαμβανόμενες εκθέσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας και έρευνες επιτροπών που αγνοούνται.

Η απουσία ουσιαστικών συνεπειών δεν είναι τυχαία·συνιστά δομικό χαρακτηριστικό του συστήματος. Λειτουργεί μέσω ελεγχόμενης γραφειοκρατίας, θεσμικής ατιμωρησίας, διαπλοκής πολιτικής και οικονομικής εξουσίας, αδιαφάνειας στις αποφάσεις, σιωπηρής ανοχής από ΜΜΕ και κόμματα. Το αποτέλεσμα είναι ένα κράτος που δεν υπηρετεί τον πολίτη αλλά δίκτυα συμφερόντων.

Η Έκθεση της Επιτροπής Νικολάτου κατέγραψε παραβιάσεις, συγκρούσεις συμφερόντων και την στενή σχέση πολιτικών προσώπων με συγκεκριμένα γραφεία που είχαν εμπλοκή στο πρόγραμμα πολιτογραφήσεων.  Μεγαλοδικηγόροι, άλλοι εντός κι άλλοι εκτός βουλής είχαν αναλάβει την σύνταξη και προώθηση νομοθεσιών που αφορούσαν επενδυτικά σχήματα. Το γεγονός ότι ελάχιστες υποθέσεις κατέληξαν σε βαριές ποινές ενισχύει την εικόνα θεσμικής ασυλίας.

Η Κύπρος δεν κυβερνάται μόνο από τη Βουλή. Κυβερνάται και από μεγάλα δικηγορικά και λογιστικά γραφεία, εταιρικά συμφέροντα, δίκτυα offshores και διαβατηρίων. Αυτά τα γραφεία που γράφουν νόμους, επηρεάζουν αποφάσεις, προστατεύουν ισχυρούς, θησαυρίζουν από την «ευελιξία» του κράτους. Το σκάνδαλο των «χρυσών διαβατηρίων» δεν ήταν παρέκκλιση. Ήταν σύμπτωμα ενός καθεστώτος κανονικοποιημένης διαφθοράς. Η αδυναμία των θεσμών τεκμηριώνεται από μικρό αριθμό καταδικαστικών αποφάσεων σε υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου, παραγραφές και καθυστερήσεις, επαναλαμβανόμενες θεσμικές μεταρρυθμίσεις χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και διεθνείς οργανισμοί έχουν επισημάνει την ανάγκη ενίσχυσης του κράτους δικαίου, χωρίς όμως ριζικές αλλαγές μέχρι σήμερα. Η δικαιοσύνη, οι ελεγκτικοί μηχανισμοί και οι ανεξάρτητες αρχές λειτουργούν αργά, σπάνια αγγίζουν τους ισχυρούς ενώ εξαντλούνται στους μικρούς. Η ατιμωρησία δεν είναι αδυναμία. Είναι πολιτική επιλογή.

Η πανίσχυρη Εισαγγελία, που δεν μπορεί κανείς να της τα κνίσει, θα μπορούσε να βάλει τάξη την χώρα και να καθαρίσει τη βρώμα. Αντί τούτου επιλέγει να κλειδώνει στα συρτάρια έρευνες, να καλύπτει φόνους και βιασμούς και να επιτίθεται σε όποιο την κοιτάξει στα μάτια. Η νυχτερινή μας έξοδος είναι υπό την υψηλή προστασία του υπόκοσμου και ο ρόλος των μπάτσων περιορίστηκε πλέον στην καταστολή ειρηνικών διαδηλώσεων και την προστασία βίαιων φασιστικών δράσεων.

Η Εκκλησία της Κύπρου έχει μετατραπεί από «Οίκο Προσευχής, σε σπήλαιο ληστών». Αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους οικονομικούς παράγοντες της χώρας, με εκτεταμένη ακίνητη περιουσία σε αστικά και τουριστικά φιλέτα, συμμετοχές σε τραπεζικά και επιχειρηματικά σχήματα, και έχει άμεση ή έμμεση εμπλοκή σε μεγάλες αναπτύξεις. Έχουμε δει παρεμβάσεις αρχιεπισκόπων σε προεκλογικές περιόδους, δημόσιες τοποθετήσεις για το Κυπριακό με πολιτικό βάρος, εμπλοκή σε οικονομικές υποθέσεις που απασχόλησαν τη Βουλή και τα δικαστήρια, όπως και στην Παιδεία. Η Εκκλησία δεν είναι απλώς θρησκευτικός θεσμός. Είναι ένα πολιτικοοικονομικό τέρας (666) που δεν λογοδοτεί σε κανένα.  Όταν ένας θεσμός συνδυάζει πνευματική επιρροή και τεράστια οικονομική ισχύ, χωρίς ουσιαστικό έλεγχο, παύει να είναι θρησκευτικός και γίνεται παρακρατικός πυλώνας εξουσίας.

Τα κοράκια δεν κρύβονται πια. Κάθονται στα έδρανα. «Σπήλαιο ληστών» δεν είναι ύβρις·είναι περιγραφή. Όταν ο πλούτος συγκεντρώνεται στους λίγους, οι θεσμοί υπηρετούν τα δίκτυα, η διαφθορά μένει ατιμώρητη, ο λαός πληρώνει πάντα τον λογαριασμό, τότε το κράτος παύει να είναι δημοκρατία και μετατρέπεται σε μηχανισμό λεηλασίας.

Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει «βαθύ κράτος». Το ερώτημα είναι πόσο ακόμη θα γίνεται ανεκτό και πότε θα αποφασίσουμε να πούμε το ασιχτίρ μας.

Τόνι Αγκαστινιώτης

13 Δεκεμβρίου 2025